Të bësh aktivitet fizik në ditë të nxehta nuk është e lehtë. Pikërisht për këtë arsye, futbollistëve në Kupën e Botës 2026 në SHBA, Kanada dhe Meksikë do t’u jepet hidratim shtesë, një masë e debatueshme që ndalon lojën për 22 minuta në secilën pjesë. Ndërkohë, me temperatura rekord që pritet të sjellë kjo verë për shkak të modelit të fuqishëm të motit El Niño, ushtrimet pritet të bëhen edhe më të vështira.

Sforcimi gjatë vrapit apo një ndeshjeje futbolli në kushte ekstreme të nxehtësisë nuk është vetëm i pakëndshëm, por mund të shndërrohet edhe në rrezik serioz, duke rritur mundësinë e goditjes nga nxehtësia.

“Ecja, çiklizmi, ushtrimet në natyrë dhe madje edhe rutinat e përditshme si të shkuarit në këmbë bëhen më të vështira fizikisht dhe më pak të rehatshme kur temperaturat janë të larta”, thotë Christian García-Witulski, një epidemiolog i stilit të jetesës mjedisore në Universitetin Katolik Papnor të Argjentinës, shkruan BBC, transmeton Klankosova.tv.

Nëse sa herë që jashtë është shumë vapë e ulim aktivitetin fizik, kjo mund të ndikojë negativisht në shëndetin tonë në planin afatgjatë.

Në një studim të ri, García-Witulski dhe bashkëpunëtorët e tij kanë paralajmëruar se rritja e temperaturave si pasojë e ndryshimeve klimatike mund t’i bëjë njerëzit të lëvizin më pak për shkak të vapës dhe, si rrjedhojë, deri në vitin 2050 mund të çojë në rreth 470,000 deri në 700,000 vdekje të parakohshme çdo vit.

Pse lodhja vjen më shpejt kur bën vapë

Gjatë ushtrimeve, muskujt tkurren dhe prodhojnë nxehtësi. Si reagim, organizmi përpiqet të ftohet përmes djersitjes dhe duke orientuar gjakun drejt lëkurës.

Por kjo sjell një balancë të vështirë, sepse i njëjti gjak u nevojitet edhe muskujve për furnizim me oksigjen, shpjegon Ollie Jay nga Universiteti i Sidneit. “Lëkura juaj në thelb po i vjedh gjakun muskujve, kështu që nuk mund t’u jepni atyre aq shumë oksigjen.”

Në temperatura të larta, kjo gjendje mund të shkaktojë lodhje shumë më shpejt, pasi trupi përpiqet njëkohësisht të furnizojë muskujt me oksigjen dhe të përballojë nevojën për ftohje. Kjo i shton ngarkesë edhe zemrës.

Atëherë, si mund ta ruani shëndetin afatgjatë dhe njëkohësisht të mbeteni aktivë kur temperaturat janë të larta? Studiuesit sugjerojnë disa mënyra që mund të ndihmojnë për të qëndruar më të freskët pa ndërprerë lëvizjen.

Ushtrohuni në orët më të freskëta

Ndryshimi më i dobishëm për shumicën e njerëzve është që aktiviteti fizik të bëhet kur temperaturat janë më të ulëta, si në mëngjes herët ose në mbrëmje, nëse kjo është e mundur.

Po ashtu, është më mirë të zgjidhni një orar kur vendi ku ushtroni është në hije dhe jo drejtpërdrejt nën diell. “Ky ndryshim mund të jetë deri në 12-15°C (22-27°F) më i lartë se temperatura e ajrit në hije”, thotë Ollie Jay, drejtor i Qendrës së Kërkimeve për Nxehtësinë dhe Shëndetin në Universitetin e Sidneit, transmeton Klankosova.tv.

Mbani parasysh lagështinë

Jo vetëm temperatura, por edhe lagështia luan rol të rëndësishëm. Trupi e humbet nxehtësinë kryesisht përmes avullimit të djersës nga lëkura, proces që ndihmon në uljen e temperaturës trupore. Kur ajri është i lagësht, ky mekanizëm bëhet më pak efikas, sepse avullimi pengohet.

“Ka më shumë lagështi në ajër dhe për këtë arsye forca lëvizëse [e avullimit] është e zbehtë”, thotë Jay.

Edhe era ka ndikim, ndaj ushtrimet në ambiente të mbyllura me pak qarkullim ajri e rrisin rrezikun nga stresi i nxehtësisë.

Shkurtoni kohën ose ulni ritmin

Në ditët kur nuk arrini t’i shmangni temperaturat e larta, mund të zgjidhni seanca më të shkurtra ushtrimesh dhe të bëni më shumë ndërprerje.

“Ndonjëherë një shëtitje më e shkurtër në mëngjes, ose një lëvizje e lehtë brenda, është më e sigurt dhe më realiste sesa të përpiqesh t’i përmbahesh ngurtazi të njëjtës rutinë”, thotë García-Witulski. “Kushtet më të nxehta krijojnë më shumë tendosje termike. Njerëzit lodhen më lehtë, djersiten më shumë, mund të ndihen të marramendur ose në siklet, shpesh flenë më keq dhe lëvizja e përditshme thjesht bëhet më pak tërheqëse dhe, në disa raste, më pak e sigurt.”

Ulje e temperaturës së trupit para aktivitetit ju jep më shumë rezervë përpara se nxehtësia të arrijë nivele të rrezikshme.

Rebecca Stearns, kineziologe në Institutin Korey Stringer në Universitetin e Connecticut-it, këshillon që gjatë pushimeve nga ushtrimet të kërkohet një vend më i freskët sa herë që kjo është e mundur. “Nëse mund të hyni në një mjedis me ajër të kondicionuar, ose edhe thjesht të bëni hije me ujë të ftohtë dhe një ventilator, merrni kohë që të filloni të freskoheni”, thotë ajo.

(Për ata që duan të kontrollojnë rrezikun e mundshëm të stresit nga nxehtësia, Jay dhe kolegët e tij në Universitetin e Sidneit kanë zhvilluar një mjet falas për ngrohje që mbulon mbi 40 sporte, i cili mbështetet në të dhënat lokale të motit.)

Ftohuni në mënyrë më të zgjuar

Kur synoni të ulni temperaturën e trupit, përdorimi i një pakoje akulli mund të duket zgjidhje e shpejtë. Megjithatë, Stearns thotë se edhe pse ajo jep ndjesi të ftohtë mbi lëkurë, efekti i saj real është i kufizuar, sepse zakonisht mbulon vetëm një sipërfaqe të vogël të trupit.

Një alternativë më efikase mund të jetë ftohja me zhytje, ku pjesë të trupit si duart dhe parakrahët futen në ujë të ftohtë. Si mundësi tjetër, mund të hidhni ujë mbi trup.

“Nëse merrni ujë dhe e aplikoni në sipërfaqen e lëkurës, dhe më pas ai ujë avullohet, kjo në fakt bën punën e djersitjes pa pasur nevojë të djersiteni”, thotë Jay. Kjo nënkupton se trupi mund të dërgojë më shumë gjak te muskujt për furnizim me oksigjen.

Sipas Stearns, edhe një peshqir i ftohtë dhe i lagur, i kaluar shpesh mbi krahë, këmbë dhe bust, ndihmon në freskim.

Freskohuni para se të nisni ushtrimet

Edhe ftohja paraprake përpara daljes në vapë rezulton e dobishme. Studimet tregojnë se nëse temperatura e trupit ulet para ushtrimeve, krijohet një rezervë më e madhe përpara se nxehtësia të bëhet e rrezikshme. “Një ulje e lehtë e temperaturës së trupit përpara se të hyni në vapë do t’ju japë një kohë më të gjatë përpara se të bëhet e rrezikshme”, thotë Stearns.

Kjo mund të arrihet edhe duke pirë ujë me akull, i cili sipas gjetjeve ndihmon në freskimin e trupit dhe në përmirësimin e performancës fizike.

Jepini kohë trupit të përshtatet

Nëse e rritni gradualisht sasinë e ushtrimeve në mot të nxehtë, organizmi fillon të mësohet me këto kushte, një proces i njohur si aklimatizim ndaj nxehtësisë.

Në përgjithësi, sipas Stearns, pas shtatë deri në 14 ditësh aktiviteti të rregullt në vapë, temperatura bazë e trupit në qetësi ulet, niveli i djersitjes rritet dhe shtohet vëllimi i plazmës së gjakut. “Keni këtë kërkesë të madhe për rrjedhjen e gjakut. Dhe gjaku është në fund të fundit ai që do të jetë në gjendje të furnizojë dhe mbështesë të gjitha këto funksione fiziologjike në vapë”, thotë ajo.

Ajo shton se kjo përshtatje ndihmon trupin të reagojë më mirë, duke përmirësuar performancën dhe duke ulur rrezikun nga stresi i nxehtësisë.

Megjithatë, Jay thekson se ky efekt është “kalimtar”. “Nëse nuk e përdorni, do ta humbisni… Nëse nuk e ekspozoni veten ndaj nxehtësisë, atëherë ato përshtatje që keni përgatitur do të zhduken.”

Dijeni kur duhet të ndaloni

Edhe pse rastet fatale nga ushtrimet në temperatura të larta mbeten relativisht të rralla, lodhja nga nxehtësia po shfaqet gjithnjë e më shpesh.

Po ashtu, të qenit shumë i stërvitur nuk do të thotë domosdoshmërisht se jeni i mbrojtur nga lodhja e shkaktuar nga vapa.

Sipas Stearns, atletët elitarë mund të përballen me rrezik më të lartë për goditje nga nxehtësia sesa ata që ushtrohen në mënyrë rekreative, sepse janë mësuar ta shtyjnë veten “përtej kufijve të tyre biologjikë”. Kjo është e rrezikshme, pasi intensiteti i ushtrimit është faktori kryesor që rrit temperaturën e brendshme të trupit.

Për këtë arsye, ajo këshillon që “të dëgjosh trupin tënd dhe të tërhiqesh qëllimisht nga ritmi është linja jote kryesore e mbrojtjes”.

Nëse përshtatemi, e rregullojmë ritmin dhe ushtrohemi herët, mund të mbetemi aktivë edhe kur temperaturat ngjiten. Megjithatë, sëmundjet që lidhen me nxehtësinë mbeten rrezik, ndaj duhet të keni kujdes për shenja si marramendje, të përziera, lodhje dhe palpitacione. Nëse shfaqet ndonjë prej tyre, ndaloni menjëherë dhe filloni të freskoheni.

The post Si të qëndroni aktiv pa rrezik gjatë temperaturave të larta appeared first on Albeu.com.

Organizata Botërore e Shëndetësisë (WHO) vlerëson se temperaturat e larta lidhen me rreth 489.000 vdekje çdo vit, ndërsa afërsisht 175.000 prej tyre regjistrohen në rajonin evropian.

Sipas të dhënave, ky bilanc është i krahasueshëm me ndikimin global të gripit, transmeton Klankosova.tv.

Specialistët nënvizojnë se sa më i ngrohtë të jetë ajri, aq më shumë lagështi mund të mbajë, konkretisht rreth 7% më shumë për çdo rritje prej 1°C, çka e vështirëson edhe më tej përballimin e vapës.

Mjeku Luka Delak nga Instituti Kroat i Shëndetit Publik (HZJZ) shpjegon se ekspozimi ndaj nxehtësisë nuk paraqet të njëjtin rrezik për të gjithë, pasi kjo varet nga mosha, gjendja shëndetësore, barnat që përdoren, si edhe nga kushtet e jetesës dhe të punës.

Sipas tij, valët e të nxehtit përbëjnë një kërcënim serioz për shëndetin publik, sidomos për njerëzit që nuk kanë mundësi të freskohen.

Një studim i Universitetit të Ottawas nga viti 2025 ka treguar se organizmi i njeriut, në kushte të temperaturës së “termometrit të lagësht” prej 26 deri në 31°C, nuk arrin më të ftohet në mënyrë efikase. Ky nivel është dukshëm më i ulët se pragu prej 35°C që ishte supozuar më herët.

Temperatura e “termometrit të lagësht” është një tregues që bashkon temperaturën e ajrit me lagështinë dhe ka rëndësi të madhe për trupin e njeriut, pasi organizmi ftohet kryesisht përmes avullimit të djersës.

Kur lagështia në ajër është e lartë, djersa avullon më vështirë dhe kështu dobësohet një nga mekanizmat kryesorë që trupi përdor për t’u freskuar. Procesi i avullimit kërkon energji, të cilën molekulat e ujit e marrin nga lëkura, duke e ulur temperaturën e saj. Megjithatë, nëse ajri tashmë përmban shumë avuj uji, një pjesë e djersës rikthehet në pika dhe avullimi ngadalësohet.

Nga ana tjetër, ajri i thatë, sidomos nëse shoqërohet me erë, e ndihmon ndjeshëm trupin të ftohet.

Delak thekson se rreziku nga temperaturat e larta nuk përcaktohet vetëm nga shifra që tregon termometri.

“I njëjti nivel temperature mund të paraqesë rrezik të ndryshëm për shëndetin, varësisht nga lagështia e ajrit, ekspozimi në diell, era, kohëzgjatja e ekspozimit, por edhe nga fakti nëse organizmi mund të rikuperohet gjatë natës. Kur temperaturat mbeten të larta edhe pas perëndimit të diellit, trupi ka më pak kohë për t’u rikuperuar nga stresi termik i akumuluar gjatë ditës”, tha Delak.

The post Pse nxehtësia përballohet ndryshe nga njerëz të ndryshëm? appeared first on Albeu.com.

Për të zëvendësuar dëshirën për të ëmbël me një mundësi më të shëndetshme, frutat shihen si alternativë e mirë. Edhe pse përmbajnë sheqer, ato nuk konsiderohen inflamatore falë pranisë së fibrave dhe antioksidantëve. Në këtë kuadër shtrohet pyetja se çfarë roli kanë bananet, një nga frutat më të përhapura në botë.

Ndonëse bananet nuk përfshihen në mënyrë të veçantë në dietën MIND, një regjim ushqimor i krijuar për të ulur rrezikun e demencës, dietologë të licencuar që merren me shëndetin kognitiv nënvizojnë se ato përmbajnë disa lëndë ushqyese të vlefshme për trurin, transmeton Klankosova.tv.

Fibra dhe lidhja mes zorrëve e trurit

Një nga përbërësit kryesorë është fibra. “Ndërsa e dimë që fibra ndihmon tretjen, shumë njerëz nuk e kuptojnë se është gjithashtu thelbësore për shëndetin e trurit”, thotë Laura M. Ali, një nutricioniste kulinare dhe autore e “MIND Diet for Tëo”, për Parade.

Sipas saj, zorra dhe truri komunikojnë përmes të ashtuquajturit bosht zorrë-tru. “Ky sistem komunikimi ndihmon në rregullimin e humorit, kujtesës dhe përqendrimit tonë”, thotë Ali. Ajo shton se ushqimet që i bëjnë mirë zorrëve, si bananet, kanë ndikim pozitiv edhe për trurin.

Bananet pak të papjekura vlerësohen më shumë

Dietologia e regjistruar Maggie Moon, autore e bestsellerit “The MIND Diet”, veçon bananet pak të papjekura si veçanërisht të dobishme. Sipas saj, ato janë të pasura me prebiotikë, të cilët ndihmojnë në uljen e inflamacionit në tru dhe në përmirësimin e funksionit njohës. Krahas fibrave, bananet ofrojnë edhe antioksidantë.

“Bananet përmbajnë vitaminë C dhe karotenoide, komponime që u japin atyre ngjyrën e tyre të verdhë dhe zvogëlojnë oksidimin dhe inflamacionin në tru. Këta antioksidantë mbrojnë qelizat e trurit tonë nga dëmtimi. Ato veprojnë si një shtresë mbrojtëse, ngjashëm me mënyrën se si boja mbron një gardh hekuri nga ndryshku”, shpjegon Ali me gjallëri.

Roli i vitaminës B6 dhe magnezit

Mes përbërësve të tjerë të rëndësishëm që gjenden te bananet janë vitaminat B dhe magnezi. Ali thekson se vitaminat B ndihmojnë trurin me energji dhe mbështesin neurotransmetuesit, pra lajmëtarët që çojnë sinjale nga truri drejt pjesëve të tjera të trupit.

Moon shton, “Bananet janë të pasura me vitaminë B6, e cila na duhet për të prodhuar neurotransmetues që rregullojnë humorin, kujtesën dhe funksionin njohës. Në lidhje me folatin dhe vitaminën B12, ajo gjithashtu ul nivelet e aminoacidit toksik homocisteinë.” Për magnezin, Ali thotë se ai, së bashku me kaliumin, ndihmon në uljen e inflamacionit në tru.

Efekti i tyre shfaqet në afat të gjatë

Edhe pse bananet përmbajnë shumë lëndë ushqyese që mbështesin funksionimin e trurit, ngrënia e tyre e rregullt nuk pritet të sjellë menjëherë një ndryshim të dukshëm në humor apo përqendrim. Përfitimi i tyre zhvillohet gradualisht. Në plan afatgjatë, këto lëndë ushqyese mund të ndihmojnë në pakësimin e inflamacionit në tru, duke ulur kështu rrezikun për demencë dhe çrregullime të tjera neurodegjenerative.

Këtë e mbështet edhe një përmbledhje shkencore e vitit 2022, e botuar në revistën Food, ku u konstatua se komponimet bioaktive të bananeve reduktonin inflamacionin në tru në disa studime të kryera te kafshët.

Një tjetër studim, i publikuar në revistën Alzheimer’s & Dementia, tregoi se prebiotikët e bananeve ulën inflamacionin e trurit te minjtë. Pikërisht për këtë arsye Moon rekomandon konsumimin e bananeve pak të papjekura. Megjithatë, të dy dietologët theksojnë se duhen studime më të gjera te njerëzit për të përcaktuar më saktë ndikimin e bananeve në tru, edhe pse rezultatet e deritanishme konsiderohen premtuese.

Një shtesë e lehtë në dietën e përditshme

“Banania nuk është ushqimi i parë që do të mendoja për shëndetin e trurit, por kur bëhet fjalë për frutat dhe perimet, rregulli i përgjithshëm është ‘sa më shumë aq më mirë’”, thotë Moon, duke shtuar se përfshirja e bananeve në dietën tuaj është një veprim me rrezik të ulët.

Edhe pse bananet nuk kanë aq shumë antioksidantë sa manaferrat, të cilat konsiderohen yjet e dietës MIND, ato sërish përmbajnë disa lëndë ushqyese që luftojnë neuroinflamacionin. Për këtë arsye, shtimi i një bananeje në vaktin e mëngjesit duket si një zgjedhje e mençur dhe e thjeshtë.

The post Si ndikon ngrënia e bananeve në shëndetin e trurit? appeared first on Albeu.com.