Të bësh aktivitet fizik në ditë të nxehta nuk është e lehtë. Pikërisht për këtë arsye, futbollistëve në Kupën e Botës 2026 në SHBA, Kanada dhe Meksikë do t’u jepet hidratim shtesë, një masë e debatueshme që ndalon lojën për 22 minuta në secilën pjesë. Ndërkohë, me temperatura rekord që pritet të sjellë kjo verë për shkak të modelit të fuqishëm të motit El Niño, ushtrimet pritet të bëhen edhe më të vështira.

Sforcimi gjatë vrapit apo një ndeshjeje futbolli në kushte ekstreme të nxehtësisë nuk është vetëm i pakëndshëm, por mund të shndërrohet edhe në rrezik serioz, duke rritur mundësinë e goditjes nga nxehtësia.

“Ecja, çiklizmi, ushtrimet në natyrë dhe madje edhe rutinat e përditshme si të shkuarit në këmbë bëhen më të vështira fizikisht dhe më pak të rehatshme kur temperaturat janë të larta”, thotë Christian García-Witulski, një epidemiolog i stilit të jetesës mjedisore në Universitetin Katolik Papnor të Argjentinës, shkruan BBC, transmeton Klankosova.tv.

Nëse sa herë që jashtë është shumë vapë e ulim aktivitetin fizik, kjo mund të ndikojë negativisht në shëndetin tonë në planin afatgjatë.

Në një studim të ri, García-Witulski dhe bashkëpunëtorët e tij kanë paralajmëruar se rritja e temperaturave si pasojë e ndryshimeve klimatike mund t’i bëjë njerëzit të lëvizin më pak për shkak të vapës dhe, si rrjedhojë, deri në vitin 2050 mund të çojë në rreth 470,000 deri në 700,000 vdekje të parakohshme çdo vit.

Pse lodhja vjen më shpejt kur bën vapë

Gjatë ushtrimeve, muskujt tkurren dhe prodhojnë nxehtësi. Si reagim, organizmi përpiqet të ftohet përmes djersitjes dhe duke orientuar gjakun drejt lëkurës.

Por kjo sjell një balancë të vështirë, sepse i njëjti gjak u nevojitet edhe muskujve për furnizim me oksigjen, shpjegon Ollie Jay nga Universiteti i Sidneit. “Lëkura juaj në thelb po i vjedh gjakun muskujve, kështu që nuk mund t’u jepni atyre aq shumë oksigjen.”

Në temperatura të larta, kjo gjendje mund të shkaktojë lodhje shumë më shpejt, pasi trupi përpiqet njëkohësisht të furnizojë muskujt me oksigjen dhe të përballojë nevojën për ftohje. Kjo i shton ngarkesë edhe zemrës.

Atëherë, si mund ta ruani shëndetin afatgjatë dhe njëkohësisht të mbeteni aktivë kur temperaturat janë të larta? Studiuesit sugjerojnë disa mënyra që mund të ndihmojnë për të qëndruar më të freskët pa ndërprerë lëvizjen.

Ushtrohuni në orët më të freskëta

Ndryshimi më i dobishëm për shumicën e njerëzve është që aktiviteti fizik të bëhet kur temperaturat janë më të ulëta, si në mëngjes herët ose në mbrëmje, nëse kjo është e mundur.

Po ashtu, është më mirë të zgjidhni një orar kur vendi ku ushtroni është në hije dhe jo drejtpërdrejt nën diell. “Ky ndryshim mund të jetë deri në 12-15°C (22-27°F) më i lartë se temperatura e ajrit në hije”, thotë Ollie Jay, drejtor i Qendrës së Kërkimeve për Nxehtësinë dhe Shëndetin në Universitetin e Sidneit, transmeton Klankosova.tv.

Mbani parasysh lagështinë

Jo vetëm temperatura, por edhe lagështia luan rol të rëndësishëm. Trupi e humbet nxehtësinë kryesisht përmes avullimit të djersës nga lëkura, proces që ndihmon në uljen e temperaturës trupore. Kur ajri është i lagësht, ky mekanizëm bëhet më pak efikas, sepse avullimi pengohet.

“Ka më shumë lagështi në ajër dhe për këtë arsye forca lëvizëse [e avullimit] është e zbehtë”, thotë Jay.

Edhe era ka ndikim, ndaj ushtrimet në ambiente të mbyllura me pak qarkullim ajri e rrisin rrezikun nga stresi i nxehtësisë.

Shkurtoni kohën ose ulni ritmin

Në ditët kur nuk arrini t’i shmangni temperaturat e larta, mund të zgjidhni seanca më të shkurtra ushtrimesh dhe të bëni më shumë ndërprerje.

“Ndonjëherë një shëtitje më e shkurtër në mëngjes, ose një lëvizje e lehtë brenda, është më e sigurt dhe më realiste sesa të përpiqesh t’i përmbahesh ngurtazi të njëjtës rutinë”, thotë García-Witulski. “Kushtet më të nxehta krijojnë më shumë tendosje termike. Njerëzit lodhen më lehtë, djersiten më shumë, mund të ndihen të marramendur ose në siklet, shpesh flenë më keq dhe lëvizja e përditshme thjesht bëhet më pak tërheqëse dhe, në disa raste, më pak e sigurt.”

Ulje e temperaturës së trupit para aktivitetit ju jep më shumë rezervë përpara se nxehtësia të arrijë nivele të rrezikshme.

Rebecca Stearns, kineziologe në Institutin Korey Stringer në Universitetin e Connecticut-it, këshillon që gjatë pushimeve nga ushtrimet të kërkohet një vend më i freskët sa herë që kjo është e mundur. “Nëse mund të hyni në një mjedis me ajër të kondicionuar, ose edhe thjesht të bëni hije me ujë të ftohtë dhe një ventilator, merrni kohë që të filloni të freskoheni”, thotë ajo.

(Për ata që duan të kontrollojnë rrezikun e mundshëm të stresit nga nxehtësia, Jay dhe kolegët e tij në Universitetin e Sidneit kanë zhvilluar një mjet falas për ngrohje që mbulon mbi 40 sporte, i cili mbështetet në të dhënat lokale të motit.)

Ftohuni në mënyrë më të zgjuar

Kur synoni të ulni temperaturën e trupit, përdorimi i një pakoje akulli mund të duket zgjidhje e shpejtë. Megjithatë, Stearns thotë se edhe pse ajo jep ndjesi të ftohtë mbi lëkurë, efekti i saj real është i kufizuar, sepse zakonisht mbulon vetëm një sipërfaqe të vogël të trupit.

Një alternativë më efikase mund të jetë ftohja me zhytje, ku pjesë të trupit si duart dhe parakrahët futen në ujë të ftohtë. Si mundësi tjetër, mund të hidhni ujë mbi trup.

“Nëse merrni ujë dhe e aplikoni në sipërfaqen e lëkurës, dhe më pas ai ujë avullohet, kjo në fakt bën punën e djersitjes pa pasur nevojë të djersiteni”, thotë Jay. Kjo nënkupton se trupi mund të dërgojë më shumë gjak te muskujt për furnizim me oksigjen.

Sipas Stearns, edhe një peshqir i ftohtë dhe i lagur, i kaluar shpesh mbi krahë, këmbë dhe bust, ndihmon në freskim.

Freskohuni para se të nisni ushtrimet

Edhe ftohja paraprake përpara daljes në vapë rezulton e dobishme. Studimet tregojnë se nëse temperatura e trupit ulet para ushtrimeve, krijohet një rezervë më e madhe përpara se nxehtësia të bëhet e rrezikshme. “Një ulje e lehtë e temperaturës së trupit përpara se të hyni në vapë do t’ju japë një kohë më të gjatë përpara se të bëhet e rrezikshme”, thotë Stearns.

Kjo mund të arrihet edhe duke pirë ujë me akull, i cili sipas gjetjeve ndihmon në freskimin e trupit dhe në përmirësimin e performancës fizike.

Jepini kohë trupit të përshtatet

Nëse e rritni gradualisht sasinë e ushtrimeve në mot të nxehtë, organizmi fillon të mësohet me këto kushte, një proces i njohur si aklimatizim ndaj nxehtësisë.

Në përgjithësi, sipas Stearns, pas shtatë deri në 14 ditësh aktiviteti të rregullt në vapë, temperatura bazë e trupit në qetësi ulet, niveli i djersitjes rritet dhe shtohet vëllimi i plazmës së gjakut. “Keni këtë kërkesë të madhe për rrjedhjen e gjakut. Dhe gjaku është në fund të fundit ai që do të jetë në gjendje të furnizojë dhe mbështesë të gjitha këto funksione fiziologjike në vapë”, thotë ajo.

Ajo shton se kjo përshtatje ndihmon trupin të reagojë më mirë, duke përmirësuar performancën dhe duke ulur rrezikun nga stresi i nxehtësisë.

Megjithatë, Jay thekson se ky efekt është “kalimtar”. “Nëse nuk e përdorni, do ta humbisni… Nëse nuk e ekspozoni veten ndaj nxehtësisë, atëherë ato përshtatje që keni përgatitur do të zhduken.”

Dijeni kur duhet të ndaloni

Edhe pse rastet fatale nga ushtrimet në temperatura të larta mbeten relativisht të rralla, lodhja nga nxehtësia po shfaqet gjithnjë e më shpesh.

Po ashtu, të qenit shumë i stërvitur nuk do të thotë domosdoshmërisht se jeni i mbrojtur nga lodhja e shkaktuar nga vapa.

Sipas Stearns, atletët elitarë mund të përballen me rrezik më të lartë për goditje nga nxehtësia sesa ata që ushtrohen në mënyrë rekreative, sepse janë mësuar ta shtyjnë veten “përtej kufijve të tyre biologjikë”. Kjo është e rrezikshme, pasi intensiteti i ushtrimit është faktori kryesor që rrit temperaturën e brendshme të trupit.

Për këtë arsye, ajo këshillon që “të dëgjosh trupin tënd dhe të tërhiqesh qëllimisht nga ritmi është linja jote kryesore e mbrojtjes”.

Nëse përshtatemi, e rregullojmë ritmin dhe ushtrohemi herët, mund të mbetemi aktivë edhe kur temperaturat ngjiten. Megjithatë, sëmundjet që lidhen me nxehtësinë mbeten rrezik, ndaj duhet të keni kujdes për shenja si marramendje, të përziera, lodhje dhe palpitacione. Nëse shfaqet ndonjë prej tyre, ndaloni menjëherë dhe filloni të freskoheni.

The post Si të qëndroni aktiv pa rrezik gjatë temperaturave të larta appeared first on Albeu.com.

Ndonëse në pamje të parë mund të duket si diçka e pashpjegueshme, shkenca ofron arsye të qarta fiziologjike dhe psikologjike që lidhen me mënyrën se si truri rregullon sigurinë, temperaturën trupore dhe nisjen e gjumit.

Një nga shpjegimet kryesore është se batanija nuk shërben vetëm për ngrohje, por edhe për të krijuar një mikroambient më të qëndrueshëm rreth trupit. Kur njeriu mbulohet, formohet një shtresë ajri që ndryshon më ngadalë krahasuar me ajrin e dhomës. Kjo funksionon si një lloj zone tampon, që pakëson ndryshimet e menjëhershme të temperaturës së lëkurës dhe ndihmon në ruajtjen e një ndjesie më të qëndrueshme ngrohtësie gjatë natës. Pikërisht kjo qëndrueshmëri mund ta bëjë më të lehtë rënien në gjumë dhe qëndrimin në të.

Ora biologjike dhe temperatura e trupit

Një ndikim të madh ka edhe ritmi cirkadian, pra ora e brendshme biologjike që drejton ciklin e gjumit dhe zgjimit, si edhe luhatjet e temperaturës së trupit përgjatë 24 orëve. Në mbrëmje dhe gjatë natës, temperatura trupore zakonisht ulet pak, dhe ky është një nga sinjalet që truri merr për të kuptuar se ka ardhur koha për gjumë. Por kur ambienti është tepër i nxehtë ose shumë i ftohtë, ky mekanizëm mund të pengohet, ndaj trupi kërkon mënyra shtesë për të arritur atë ndjesi të “zonës neutrale”, ku gjumi vjen më lehtë.

Komponenti psikologjik dhe ndjenja e sigurisë

Përtej anës fiziologjike, ekziston edhe një aspekt i fortë psikologjik. Studimet tregojnë se ndjesia e një presioni të lehtë ose e “mbështjelljes” së trupit mund të shtojë qetësinë dhe ndjenjën e sigurisë, sidomos te njerëzit që kanë prirje ndaj ankthit. Ky efekt lidhet shpesh me atë që njihet si presion i thellë, i cili te disa persona mund të nxisë relaksim dhe të ulë tensionin, duke e bërë më të lehtë kalimin në gjumë.

Një ndikim të ngjashëm mund ta kenë edhe zakonet e krijuara që herët në jetë. Përmes përsëritjes, truri lidh modele të caktuara me ndjesinë e sigurisë, dhe mbulimi gjatë gjumit shpesh shndërrohet në një sinjal të tillë të kushtëzuar. Për këtë arsye, për shumë njerëz batanija nuk shihet vetëm si mbrojtje ndaj të ftohtit, por si pjesë e një rutine që i “thotë” trurit se ka ardhur momenti për pushim, shkruan Index.hr, transmeton Klankosova.tv.

Dallimet individuale midis personave që flenë

Duhet theksuar se ndjesia e të ftohtit apo e ngrohtësisë gjatë gjumit nuk është e njëjtë për të gjithë. Në këtë ndikojnë dallimet individuale në metabolizëm, hormonet, ritmet cirkadiane dhe mënyra se si organizmi rregullon temperaturën. Pikërisht për këtë arsye ekzistojnë persona që flenë “të ngrohtë” dhe të tjerë që flenë “të ftohtë”, ndaj edhe nevoja e tyre për t’u mbuluar ndryshon ndjeshëm.

Shkenca tregon gjithashtu se një ritëm i rregullt i gjumit dhe zgjimit, si edhe përputhja me ciklet natyrore të dritës dhe errësirës, kanë rëndësi të madhe për cilësinë e pushimit. Kur ky ritëm prishet, trupit i bëhet më e vështirë të futet në fazat e thella të gjumit, dhe nevoja për një ndjenjë shtesë stabiliteti dhe “hapësire të mbyllur” mund të bëhet edhe më e fortë.

Pra, dëshira për t’u mbuluar edhe kur është vapë nuk është domosdoshmërisht shenjë e një “zakoni të keq”, por rezultat i ndërthurjes së termorregullimit, mekanizmave neurologjikë dhe një ndjenje të mësuar sigurie, që së bashku e ndihmojnë trupin të kalojë më lehtë në gjumë.

The post Pse shumë njerëz nuk e zënë gjumin pa batanije, edhe kur temperaturat janë të larta? appeared first on Albeu.com.

“Është një hormon steroid stresi i prodhuar nga gjëndrat mbiveshkore”, thotë Dr. Jennifer Cheng për Parade. Sipas saj, luhatjet e herëpashershme janë normale, por kur niveli i kortizolit qëndron i lartë për një kohë të gjatë, kjo mund të kthehet në shqetësim. Mjekët theksojnë se edhe disa zakone që konsiderohen të shëndetshme mund të shkaktojnë rritje të përkohshme të këtij hormoni.

“Unë gjithmonë u them pacientëve të mi se shëndeti varet nga gjumi, dieta dhe ushtrimet, në atë renditje”, vëren Dr. Andres Splenser. Specialistët e endokrinologjisë nënvizojnë se stërvitja me intervale me intensitet të lartë, e njohur si HIIT, mund të ndikojë në rritjen e përkohshme të kortizolit. Dr. Cheng sqaron se në këto lloj stërvitjesh, organizmi e percepton rritjen e ngarkesës fizike dhe si pasojë çliron hormonet e stresit. “HIIT mund të shkaktojë një rritje të përkohshme të niveleve të kortizolit”, thotë ajo, transmeton Klankosova.tv.

Pse rritet kortizoli gjatë HIIT?

Gjatë ushtrimeve me intensitet të lartë, kortizoli ka një funksion të rëndësishëm. Dr. Victoria Finn shpjegon se ai ndihmon në rritjen e sheqerit në gjak dhe mbështet punën e zemrës dhe të muskujve gjatë sforcimit. “Thënë thjesht, kortizoli ndihmon trupin të durojë shpërthime të shkurtra të aktivitetit të mundimshëm”, thotë Dr. Finn. Sipas hulumtimeve, pas një seance HIIT, nivelet e kortizolit zakonisht rikthehen në bazë brenda 24 orëve.

Kjo, megjithatë, nuk do të thotë se stërvitjet HIIT janë të dëmshme. “Stresi i ushtrimeve është një gjë e mirë”, thotë Dr. Splenser. Ai shpjegon se me ushtrime të rregullta, trupi përshtatet dhe reagimi ndaj stresit bëhet më efikas me kalimin e kohës. Pavarësisht kësaj, ai paralajmëron se teprimi mund të sjellë probleme dhe rekomandon që progresi të jetë gradual, ndërsa intensiteti të përshtatet me gjendjen fizike të secilit.

Për të mbajtur kortizolin në nivele të shëndetshme, mjekët sugjerojnë edhe zakone të tjera, përveç një qasjeje të balancuar ndaj aktivitetit fizik. Dr. Finn rekomandon praktika si meditimi, ushtrimet e frymëmarrjes, qëndrimi në natyrë dhe ruajtja e lidhjeve shoqërore, shkruan Index.hr, transmeton Klankosova.tv.

Ai nënvizon po ashtu rëndësinë e gjumit cilësor, duke theksuar se “mungesa kronike e gjumit ose një orar i dobët i gjumit mund ta prishin këtë ritëm, duke çuar në nivele kronike të larta të kortizolit”. Në rast se stresi zgjat për një periudhë të gjatë ose shkakton shqetësim, Dr. Cheng këshillon konsultimin me një mjek dhe, nëse është e nevojshme, referimin te një terapist ose psikolog.

The post Zakoni që duket i dobishëm, por mund të rrisë hormonin e stresit appeared first on Albeu.com.

Mbajtja e një qëndrimi korrekt gjatë ditës nuk është gjithmonë e lehtë, qoftë për shkak të muskujve të dobët, qoftë si pasojë e zakonit për t’u përkulur përpara. Për më tepër, shumë njerëz nuk e dinë as si duhet të duket pozicioni i duhur i trupit. Sipas ekspertëve, ekziston një mënyrë e thjeshtë për ta verifikuar këtë përmes të ashtuquajturit test i murit, raporton HuffPost.

Si realizohet testi i murit?

Dr. Emily Sieg, drejtoreshë e neurotraumës në Institutin Shëndetësor të Trurit dhe Shtyllës Kurrizore të Universitetit të Louisville, thotë se testi 30-sekondësh i murit është “në thelb një vlerësim i qëndrimit”. Sipas Klinikës Mayo, për ta kryer atë duhet të mbështesni në mur vithet, shpatullat dhe kokën, ndërsa këmbët duhet t’i mbani disa centimetra larg murit.

Në këtë pozicion duhet të qëndroni sa më drejt. Për të parë nëse qëndrimi është i saktë, vendosni dorën pas pjesës së poshtme të shpinës. Nuk duhet të ketë as shumë dhe as shumë pak hapësirë; një hark normal lumbar nënkupton që duhet të ketë mjaft vend që krahu juaj të kalojë.

“Ju qëndroni me këmbët pak larg murit dhe pastaj vendosni të pasmet, pjesën e poshtme të shpinës dhe shpatullat në mur. Në këtë mënyrë, po siguroheni që po qëndroni siç duhet dhe në pozicionin më të mirë për trupin tuaj”, shpjegoi Sieg. Më pas, pasi të vendoseni në atë pozicion, largohuni nga muri dhe përpiquni ta ruani atë, pasi ky konsiderohet qëndrimi juaj ideal.

Pasojat e qëndrimit të keq

Një qëndrim i gabuar mund të shkaktojë dhimbje dhe vështirësi me lëvizshmërinë me kalimin e viteve. “Sidomos në shoqërinë e sotme, ne kemi tendencë të përkulemi ose të përkulemi mbi telefonat tanë dhe mendoj se kjo ndikon vërtet në qëndrimin tonë”, tha Dr. Brett Goodloe, kirurg ortoped në Virginia Commonwealth University Health. Ai theksoi se ky fenomen haset veçanërisht shpesh te të rinjtë dhe adoleshentët.

“Qëndrimi i duhur është i rëndësishëm që trupi të jetë në një pozicion të mirë për të funksionuar, dhe mendoj se është jashtëzakonisht i rëndësishëm për forcën dhe jetëgjatësinë e trupit”, shpjegoi Goodloe. Nga ana tjetër, Sieg shtoi: “Në këtë kohë, veçanërisht me njerëzit që kalojnë më shumë kohë në telefonat e tyre ose punojnë në tavolina që mund të jenë shumë të ulëta, shumë njerëz janë të përkulur për orë të tëra gjatë ditës. Nëse jeni në atë pozicion të keq për një kohë të gjatë, kjo mund të shkaktojë një numër problemesh me kalimin e kohës”.

Kur koka mbahet e përkulur, shtohet presioni mbi shpinën dhe pjesa e sipërme e qafës detyrohet të punojë më shumë për ta mbajtur kokën drejt. “Dhe kur e bëni këtë, keni dy probleme”, tha ajo. Si fillim, njerëzit mund të zhvillojnë dhimbje kronike të muskujve, tension dhe parehati, transmeton Klankosova.tv.

“Gjithashtu nuk është në pozicionin ideal për asgjë tjetër, kështu që mund të merrni frymë më sipërfaqësisht sepse diafragma juaj nuk po zgjerohet siç duhet kur jeni të përkulur, dhe tretja juaj mund të jetë pak më e keqe sepse zorrët tuaja nuk po funksionojnë siç duhet”, shpjegoi Sieg.

Nëse kaloni shumë kohë të përkulur, trupi e ka gjithnjë e më të vështirë të rikthehet në pozicion normal. “Mund të zhvilloni atë që ne e quajmë kifozë fikse,” tha Sieg. “Shumë njerëz kanë parë njerëz të moshuar që ecin me këmbët zvarritëse dhe kokën poshtë, të paaftë për ta ngritur kokën. Kjo është shpesh rezultat i një qëndrimi të keq gjatë gjithë jetës që e pengon trupin të drejtohet plotësisht.”

The post Testi i murit në 30 sekonda zbulon sa problematik është qëndrimi juaj appeared first on Albeu.com.

Hulumtimi, i realizuar me prindër nga mosha 18 deri në 45 vjeç, nxjerr në pah jo vetëm mënyra të ndryshme se si nënat dhe baballarët e përjetojnë prindërimin, por edhe dallime të dukshme mes mijëvjeçarëve dhe Gjeneratës Z, raporton Parents, transmeton Klankosova.tv.

Sipas raportit më të ri të Moonbug Entertainment, kompania pas përmbajtjeve të njohura për fëmijë si CoComelon dhe Blippi, prindërit mijëvjeçarë dhe ata të Gjeneratës Z e ndërtojnë jetën familjare në mënyra mjaft të ndryshme. Për raportin “Gjendja e Ardhshme e Prindërimit 2026”, studiuesit përfshinë në anketë 1,000 prindër amerikanë të moshës 18 deri në 45 vjeç, të cilët kanë të paktën një fëmijë nën moshën 10 vjeç. Studimi ofron një vështrim domethënës mbi mënyrën se si po ndryshon prindërimi, si ndër breza ashtu edhe mes roleve gjinore.

“Ajo që më bëri më shumë përshtypje në këtë hulumtim është se sa ndryshe duket prindërimi pas dyerve të mbyllura. Nëna beqare që drejton familjen dhe pyet veten nëse dikush e vëren. Babai që kontrollon postimet e prindit-krijues në mes të natës dhe dyshon nëse po bën gjithçka siç duhet”, tha Johanna Moscoso, drejtoreshë e analizës së audiencës në Moonbug dhe autore kryesore e studimit.

“Prindi i Gjeneratës Z që qëllimisht bën gjithçka të kundërtën e mënyrës se si është rritur. Këto nuk janë raste të izoluara. Kjo është familja moderne”, shtoi ajo.

Moonbug thekson se gjetjet tregojnë qartë se sot nuk ekziston më një model i vetëm i “prindit modern”. Sipas një deklarate, ndryshimet në prindërim nga një brez te tjetri formësohen nga trysni, prioritete dhe përkufizime të ndryshme për atë që do të thotë të jesh një prind i mirë. Kjo nis që nga mënyra bazë se si secili brez e sheh vetë prindërimin.

Raporti zbulon se 87 përqind e mijëvjeçarëve e konsiderojnë prindërimin si pjesë qendrore të identitetit të tyre. Te prindërit e Gjeneratës Z kjo shifër zbret në 80 përqind, pasi ata e shohin prindërimin si vetëm një aspekt të identitetit të tyre më të gjerë. Po ashtu, vërehen dallime të rëndësishme edhe në qasjen ndaj rritjes së fëmijëve.

Rreth 44 përqind e mijëvjeçarëve po i rrisin fëmijët në të njëjtën mënyrë siç janë rritur vetë. Në anën tjetër, Gjenerata Z po ndjek një kurs më të veçantë: 20 përqind kanë zgjedhur një stil prindërimi shumë ndryshe nga ai me të cilin janë rritur, ndërsa 12 përqind deklarojnë se bëjnë me vetëdije të kundërtën.

Edhe sa u përket stileve të prindërimit, raporti evidenton ndryshime interesante mes brezave. Dallimi më i dukshëm është se mijëvjeçarët kanë më shumë prirje ta përkufizojnë stilin e tyre si prindër, krahasuar me Gjeneratën Z. Konkretisht, 38 përqind e mijëvjeçarëve identifikohen me prindërim të butë, kundrejt 31 përqind të prindërve të Gjeneratës Z.

Nga ana tjetër, 21 përqind e mijëvjeçarëve e cilësojnë veten si prindër “natyrorë”, kategori që Moonbug e përshkruan si një stil jetese më të ndërgjegjshëm për shëndetin, holistik dhe të qëndrueshëm. Të njëjtën gjë e thonë 15 përqind e prindërve të Gjeneratës Z. Ndërkohë, diferencat më të vogla shfaqen te “prindërimi i lirë”, me 26 përqind të mijëvjeçarëve kundrejt 25 përqind të Gjeneratës Z, si dhe te “prindërimi praktik”, me 18 përqind të mijëvjeçarëve përballë 13 përqind të Gjeneratës Z.

Studimi vëren edhe dallime në mënyrën se si nënat dhe baballarët lidhen me stile të caktuara të prindërimit. Deri në 42 përqind e baballarëve mijëvjeçarë identifikohen me prindërim të butë, ndërsa te nënat mijëvjeçare kjo përqindje është 31 përqind. Një prirje e ngjashme shfaqet edhe te Gjenerata Z, ku 34 përqind e baballarëve dhe 30 përqind e nënave e preferojnë këtë stil.

Megjithëse shpesh përdoret shprehja “faji i nënës”, raporti tregon se edhe “faji i babait” është po aq i pranishëm. Studimi zbuloi se 37 përqind e nënave krahasojnë veten me të tjerët në internet. Megjithatë, kjo shifër është dukshëm më e lartë te baballarët, ku 53 përqind pranuan se bëjnë të njëjtën gjë.

Një pjesë e madhe e këtij presioni lidhet me rrjetet sociale. Sipas raportit, 49 përqind e baballarëve ndiejnë presion prindëror nga këto platforma, krahasuar me 38 përqind të nënave. Edhe në aspektin e presionit të përgjithshëm nga bashkëmoshatarët për t’i rritur fëmijët në një mënyrë të caktuar, 51 përqind e baballarëve thanë se e ndiejnë këtë, përballë 41 përqind të nënave.

Raporti trajton edhe çështjen e kujdesit për veten dhe fajit që e shoqëron atë. Shumica e prindërve mendojnë se kujdesi për veten i ndihmon të jenë kujdestarë më të mirë, por shumë prej tyre vazhdojnë të ndihen në faj kur i kushtojnë kohë vetes. Konkretisht, 61 përqind e prindërve thanë se ndihen fajtorë kur ndajnë kohë për veten, edhe pse 78 përqind deklarojnë se koha e lirë i bën ata prindër më të mirë.

Edhe në këtë aspekt shfaqen dallime mes brezave. Shumica e mijëvjeçarëve, ose 82 përqind, thonë se koha për veten i ndihmon të jenë prindër më të mirë, ndërsa te Gjenerata Z kjo shifër bie në 73 përqind. Hendeku është disi më i vogël kur bëhet fjalë për dakordësinë me partnerin për të ndarë kohë personale: 79 përqind e mijëvjeçarëve kundrejt 73 përqind të Gjeneratës Z.

Siç u shprehën studiuesit, “Gjenerata Z nuk po e refuzon kujdesin për veten, por shpesh është ende duke e negociuar atë. Ata janë ende duke vendosur nëse mund ta përqafojnë vërtet atë pa u ndjerë fajtorë.”

The post Studimi i fundit: baballarët përjetojnë më shumë presion prindëror se nënat, sidomos nga rrjetet sociale appeared first on Albeu.com.

Për të zëvendësuar dëshirën për të ëmbël me një mundësi më të shëndetshme, frutat shihen si alternativë e mirë. Edhe pse përmbajnë sheqer, ato nuk konsiderohen inflamatore falë pranisë së fibrave dhe antioksidantëve. Në këtë kuadër shtrohet pyetja se çfarë roli kanë bananet, një nga frutat më të përhapura në botë.

Ndonëse bananet nuk përfshihen në mënyrë të veçantë në dietën MIND, një regjim ushqimor i krijuar për të ulur rrezikun e demencës, dietologë të licencuar që merren me shëndetin kognitiv nënvizojnë se ato përmbajnë disa lëndë ushqyese të vlefshme për trurin, transmeton Klankosova.tv.

Fibra dhe lidhja mes zorrëve e trurit

Një nga përbërësit kryesorë është fibra. “Ndërsa e dimë që fibra ndihmon tretjen, shumë njerëz nuk e kuptojnë se është gjithashtu thelbësore për shëndetin e trurit”, thotë Laura M. Ali, një nutricioniste kulinare dhe autore e “MIND Diet for Tëo”, për Parade.

Sipas saj, zorra dhe truri komunikojnë përmes të ashtuquajturit bosht zorrë-tru. “Ky sistem komunikimi ndihmon në rregullimin e humorit, kujtesës dhe përqendrimit tonë”, thotë Ali. Ajo shton se ushqimet që i bëjnë mirë zorrëve, si bananet, kanë ndikim pozitiv edhe për trurin.

Bananet pak të papjekura vlerësohen më shumë

Dietologia e regjistruar Maggie Moon, autore e bestsellerit “The MIND Diet”, veçon bananet pak të papjekura si veçanërisht të dobishme. Sipas saj, ato janë të pasura me prebiotikë, të cilët ndihmojnë në uljen e inflamacionit në tru dhe në përmirësimin e funksionit njohës. Krahas fibrave, bananet ofrojnë edhe antioksidantë.

“Bananet përmbajnë vitaminë C dhe karotenoide, komponime që u japin atyre ngjyrën e tyre të verdhë dhe zvogëlojnë oksidimin dhe inflamacionin në tru. Këta antioksidantë mbrojnë qelizat e trurit tonë nga dëmtimi. Ato veprojnë si një shtresë mbrojtëse, ngjashëm me mënyrën se si boja mbron një gardh hekuri nga ndryshku”, shpjegon Ali me gjallëri.

Roli i vitaminës B6 dhe magnezit

Mes përbërësve të tjerë të rëndësishëm që gjenden te bananet janë vitaminat B dhe magnezi. Ali thekson se vitaminat B ndihmojnë trurin me energji dhe mbështesin neurotransmetuesit, pra lajmëtarët që çojnë sinjale nga truri drejt pjesëve të tjera të trupit.

Moon shton, “Bananet janë të pasura me vitaminë B6, e cila na duhet për të prodhuar neurotransmetues që rregullojnë humorin, kujtesën dhe funksionin njohës. Në lidhje me folatin dhe vitaminën B12, ajo gjithashtu ul nivelet e aminoacidit toksik homocisteinë.” Për magnezin, Ali thotë se ai, së bashku me kaliumin, ndihmon në uljen e inflamacionit në tru.

Efekti i tyre shfaqet në afat të gjatë

Edhe pse bananet përmbajnë shumë lëndë ushqyese që mbështesin funksionimin e trurit, ngrënia e tyre e rregullt nuk pritet të sjellë menjëherë një ndryshim të dukshëm në humor apo përqendrim. Përfitimi i tyre zhvillohet gradualisht. Në plan afatgjatë, këto lëndë ushqyese mund të ndihmojnë në pakësimin e inflamacionit në tru, duke ulur kështu rrezikun për demencë dhe çrregullime të tjera neurodegjenerative.

Këtë e mbështet edhe një përmbledhje shkencore e vitit 2022, e botuar në revistën Food, ku u konstatua se komponimet bioaktive të bananeve reduktonin inflamacionin në tru në disa studime të kryera te kafshët.

Një tjetër studim, i publikuar në revistën Alzheimer’s & Dementia, tregoi se prebiotikët e bananeve ulën inflamacionin e trurit te minjtë. Pikërisht për këtë arsye Moon rekomandon konsumimin e bananeve pak të papjekura. Megjithatë, të dy dietologët theksojnë se duhen studime më të gjera te njerëzit për të përcaktuar më saktë ndikimin e bananeve në tru, edhe pse rezultatet e deritanishme konsiderohen premtuese.

Një shtesë e lehtë në dietën e përditshme

“Banania nuk është ushqimi i parë që do të mendoja për shëndetin e trurit, por kur bëhet fjalë për frutat dhe perimet, rregulli i përgjithshëm është ‘sa më shumë aq më mirë’”, thotë Moon, duke shtuar se përfshirja e bananeve në dietën tuaj është një veprim me rrezik të ulët.

Edhe pse bananet nuk kanë aq shumë antioksidantë sa manaferrat, të cilat konsiderohen yjet e dietës MIND, ato sërish përmbajnë disa lëndë ushqyese që luftojnë neuroinflamacionin. Për këtë arsye, shtimi i një bananeje në vaktin e mëngjesit duket si një zgjedhje e mençur dhe e thjeshtë.

The post Si ndikon ngrënia e bananeve në shëndetin e trurit? appeared first on Albeu.com.

Për Newsweek, Clint Salo, MD, psikiatër dhe drejtor mjekësor në The Grove Recovery Community, tha se rrëmuja vepron si një stimul i pandërprerë vizual që hyn në garë me gjithçka tjetër për vëmendjen tonë. Sipas tij, kjo e detyron trurin të shpenzojë më shumë energji për të përjashtuar informacionin e parëndësishëm, gjë që mund të sjellë lodhje mendore dhe vështirësi në përqendrim, organizim dhe përfundimin e detyrave.

Me kalimin e kohës, kjo ngarkesë mendore shtohet. Sa më i mbushur të jetë ambienti me sende, aq më shumë informacion duhet të përpunojë truri, duke konsumuar burime të vlefshme njohëse.

Michelle Drapkin, psikologe dhe themeluese e Qendrës CBT, e krahason këtë ndikim me mbingarkesën teknologjike. Ajo tha se çdo objekt që ndodhet në fushën e shikimit mund të bëhet një burim shpërqendrimi dhe truri e regjistron atë, pavarësisht nëse jemi të vetëdijshëm apo jo. Sipas saj, kjo i ngjan gjerësisë së brezit të një rrjeti Wi-Fi: sa më shumë pajisje të jenë aktive në sfond, aq më i ngadalshëm bëhet funksionimi.

Lidhet me stresin dhe ankthin

Për pasojë, rrëmuja nuk krijon vetëm ndjesinë e kaosit, por edhe një stres të matshëm. Drapkin tha se kërkimet e kanë lidhur një mjedis të çrregullt me nivele të larta të kortizolit, hormonit të stresit. Sipas saj, një ambient i paorganizuar i dërgon trurit sinjalin se ka ende punë të pambyllura, çështje të lëna pezull dhe detyra që presin zgjidhje. Kjo ndjesi e fshehtë e paplotësisë krijon një lloj stresi në sfond, që mund të shpërfillet lehtë, por nga i cili është e vështirë të shpëtosh, tha ajo për Newsweek.

Në të njëjtën linjë u shpreh edhe Salo, i cili vuri në dukje se rrëmuja funksionon si një kujtesë e përhershme për të gjitha gjërat që ende mbeten për t’u bërë. Për shumë njerëz, një hapësirë e tillë krijon ndjesinë e një pune që nuk mbaron kurrë, çka mund të nxisë ankth dhe lodhje mendore, tha ai, transmeton Klankosova.tv.

Ndikimi në kujtesë dhe produktivitet

Efektet e saj nuk mbarojnë këtu. Rrëmuja mund të pengojë funksione thelbësore të trurit, si vendimmarrja, kujtesa dhe produktiviteti. Kur ambienti është i çorganizuar, vëmendja largohet vazhdimisht nga detyra kryesore dhe shpërndahet te elementët përreth.

Drapkin shpjegoi se, nga pikëpamja njohëse, synimi është të reduktohet ajo që quhet “paragjykim i vëmendjes”, pra prirja e trurit për t’u fokusuar te stimujt e rinj ose të pazakontë. Sipas saj, sa më pak zhurmë vizuale të ketë, aq më shumë hapësirë mendore mbetet për punën reale.

Kush është më i ndjeshëm ndaj rrëmujës

Megjithatë, jo të gjithë reagojnë njësoj ndaj rrëmujës. Të dhënat psikologjike të disponueshme tregojnë se ndjeshmëria ndaj saj ndikohet nga niveli i stresit, tiparet e personalitetit dhe gjendja e shëndetit mendor. Salo tha se personat që tashmë ndihen të mbingarkuar ose po përballen me gjendje si ankthi, depresioni apo ADHD mund të jenë veçanërisht të ndjeshëm ndaj kaosit në ambientin e tyre.

Drapkin shtoi se edhe mënyra si jemi rritur luan rol. Njerëzit priren të ndihen më afër me llojin e hapësirës me të cilën janë mësuar, qoftë ajo shumë e organizuar apo më kaotike.

Si të përballeni me rrëmujën

Sipas psikologëve, vendosja e rregullit nuk duhet parë si një mision i rëndë apo frikësues. Përkundrazi, veprimet e vogla japin shpesh rezultatet më të mira. Drapkin këshillon që fillimi të bëhet me diçka fare të vogël, si një cep tavoline, një raft apo një qese me sende për t’u dhuruar. Ajo sugjeron vendosjen e një kohëmatësi për 10 minuta, punën deri kur të bjerë zilja dhe më pas ndalimin, duke e paraqitur këtë si një strategji praktike me seanca të kufizuara në kohë.

Kayleen Kelly, themeluese e Kayleen Kelly Home Organizing & Redesign, i tha Newsweek se është me rëndësi që detyrat të ndahen në pjesë më të vogla dhe më të menaxhueshme, ndërsa presioni i vendimmarrjes të ulet. Ajo shpjegoi se largimi i sendeve është shterues mendërisht, fizikisht dhe emocionalisht, ndaj ndarja e procesit në hapa më të vegjël e bën atë shumë më të përballueshëm.

Ajo rekomandon gjithashtu përdorimin e “rregullit të saj të tre sekondave” kur vendoset se çfarë duhet mbajtur dhe çfarë duhet hequr. Sipas saj, pasi sendet të jenë kategorizuar, për secilin duhet marrë një vendim: “Po” do të thotë ta mbani, ndërsa “Jo” do të thotë ta hiqni qafe. Këshilla e saj është që ky vendim të merret brenda tre sekondave. Nëse ka hezitim ose pamundësi për të vendosur, atëherë sendi duhet mbajtur dhe procesi të vazhdojë më tej.

Sipas Kelly, kjo mënyrë pune krijon vrull, ul gjasat për pendesë pas vendimit dhe e bën pastrimin emocionalisht dhe psikologjikisht më të sigurt. Ajo shton se frika nga marrja e vendimit të gabuar është ndër arsyet kryesore pse shumë njerëz e shmangin vendosjen e rregullit që në fillim, ndaj heqja e këtij presioni i ndihmon të mbeten të përqendruar, të ndihen të suksesshëm dhe të forcojnë me kalimin e kohës aftësitë e tyre vendimmarrëse.

Në fund, synimi nuk është arritja e përsosmërisë, por krijimi i një ambienti që ju shërben. Salo përfundon se qëllimi është të ndërtohet një hapësirë e përballueshme, që ul stresin dhe mbështet mirëqenien e përgjithshme mendore. Ndërsa Drapkin e përmbledh kështu: qëllimi nuk është përsosmëria, por të siguroheni që mjedisi juaj punon për ju dhe jo kundër jush.

The post Si e ndikon rrëmuja trurin dhe çfarë mund të bëni për ta vënë nën kontroll appeared first on Albeu.com.

Sipas një studimi të ri, të rriturit e shëndetshëm që konsumuan dy vezë çdo ditë për pesë javë, në të vërtetë shfaqën përmirësim të niveleve të kolesterolit.

Në kërkimin e publikuar në The American Journal of Clinical Nutrition, u vu re se yndyra e ngopur lidhet me rritje të LDL-së, e njohur si kolesteroli “i keq”, ndërsa kolesteroli që vjen nga vezët nuk tregoi të njëjtin ndikim.

Personat që përfshinë në regjimin e tyre ushqimor dy vezë në ditë dhe ndoqën një dietë të ulët në yndyrë të ngopur, rezultuan me nivele më të ulëta të kolesterolit LDL në krahasim me ata që ishin në dietën e kontrollit. “Për pjesën më të madhe të dy dekadave të fundit, ne kemi qenë mjaft të sigurt se yndyra e ngopur, shumë më tepër sesa kolesteroli dietik, rrit nivelet e LDL-së” tha kardiologu Sean Heffron, transmeton Klankosova.tv

Çfarë nxori në pah studimi?

Në këtë studim morën pjesë 61 të rritur të shëndetshëm, të cilët ndoqën tre regjime të ndryshme ushqimore nga pesë javë secili. Një grup konsumoi një dietë me shumë kolesterol dhe yndyra të ngopura, një grup tjetër hëngri dy vezë në ditë në kuadër të një diete me pak yndyrë të ngopur, ndërsa grupi i tretë ndoqi një dietë pa vezë, por me përmbajtje më të lartë të yndyrave të ngopura. Deri në përfundim të studimit, 48 pjesëmarrës kishin kaluar me sukses të tre ciklet dietike.

Të dhënat përfundimtare treguan se rritja e kolesterolit LDL lidhej me yndyrën e ngopur, ndërsa kolesteroli dietik nuk prodhoi të njëjtin rezultat. Dieta që përfshinte vezë e uli LDL-në me rreth 0.15 mmol/L në krahasim me dietën e kontrollit.

“Kjo sugjeron se është yndyra e ngopur, jo kolesteroli dietik, që rrit nivelet e LDL-së,” thotë studiuesi Dr. Jon Buckley, duke shtuar: “Ne u habitëm pak nga sa i qartë ishte efekti.”

Kolesteroli që qarkullon në gjak nuk është i barabartë me kolesterolin që merret përmes ushqimit. Shumica e tij prodhohet nga mëlçia, ndërsa konsumimi më i lartë i yndyrnave të ngopura mund të shtojë prodhimin e kolesterolit dhe njëkohësisht të vështirësojë largimin e LDL-së nga qarkullimi i gjakut. “Kolesteroli dietik nuk është më ai i keqi që ishte dikur,” vëren dietologia e regjistruar Melissa Mroz-Planells.

Megjithatë, personat që tashmë kanë kolesterol të lartë, që kanë histori familjare të hiperkolesterolemisë ose që vuajnë nga gjendje të caktuara mjekësore, duhet të tregojnë më shumë kujdes me konsumimin e vezëve. Kardiologu Dr. Michael Miller nënvizon se gjetjet e këtij studimi nuk mund të zbatohen automatikisht për të gjithë njerëzit me kolesterol të lartë.

The post Studimi i fundit: vezët mund të përmirësojnë kolesterolin, ndërsa rreziku lidhet më shumë me yndyrën e ngopur appeared first on Albeu.com.

Sipas studiuesve, për herë të parë komponenti kryesor i një vaksine është konceptuar tërësisht nga inteligjenca artificiale dhe më pas është vënë në provë tek njerëzit, raporton BBC, transmeton Klankosova.tv.

Qëllimi i kësaj vaksine është të ofrojë mbrojtje jo vetëm ndaj varianteve të njohura të Covid-19, por edhe kundër koronavirusëve të tjerë që aktualisht qarkullojnë tek kafshët dhe që në të ardhmen mund të transmetohen tek njerëzit.

Studiuesit theksojnë se vaksinat tradicionale shpesh nuk arrijnë të ecin me të njëjtin ritëm si mutacionet e viruseve, çka i detyron ato të përditësohen vazhdimisht. Për këtë arsye, ekipi kërkimor është përqendruar në ndërtimin e vaksinave që mund të parashikojnë dhe të neutralizojnë rreziqet e ardhshme për shëndetin.

Për ta zhvilluar këtë vaksinë, u përdorën të dhëna gjenetike nga një numër i madh koronavirusësh, të zbuluar përmes programeve të monitorimit global.

Më pas, këto të dhëna u përpunuan nga inteligjenca artificiale, e cila ndërtoi një “super-antigjen” të aftë të stërvitë sistemin imunitar për të dalluar dhe luftuar një familje të tërë virusesh, edhe nëse shfaqen mutacione të reja.

Faza e parë e testimeve është kryer tek 39 persona dhe është përqendruar në verifikimin e sigurisë së vaksinës.

Ndërkohë, një studim i dytë me rreth 200 pjesëmarrës pritet të sjellë më shumë informacion lidhur me efektivitetin e saj në forcimin e sistemit imunitar.

Megjithëse gjetjet e para tregojnë një reagim imunitar të moderuar, kjo arritje është pritur me optimizëm nga komuniteti shkencor.

Profesori Saul Faust nga Universiteti i Southamptonit është shprehur se teknologjia e mbështetur në inteligjencën artificiale mbart potencial të madh për krijimin e vaksinave kundër pandemive të ardhshme.

Paralelisht, studiuesit po zhvillojnë punë edhe për vaksina universale kundër gripit sezonal, gripit të shpendëve H5N1 dhe sëmundjeve të rrezikshme virale, si Ebola.

Sipas ekspertëve, inteligjenca artificiale mund të kthehet në një nga mjetet më të rëndësishme të kërkimit mjekësor, duke e përshpejtuar ndjeshëm procesin e zhvillimit të vaksinave dhe duke kontribuar në shpëtimin e miliona jetëve në të ardhmen.

Zyrtarë britanikë dhe drejtues institucionesh shkencore e kanë vlerësuar këtë projekt si një sukses të madh të shkencës moderne, duke nënvizuar se rezultatet pozitive të fazës së parë mund të çelin rrugën për një epokë të re në përballjen me sëmundjet infektive.

The post Inteligjenca artificiale hap një kapitull të ri në mjekësi me vaksinën që synon të ndalë pandemitë e së ardhmes appeared first on Albeu.com.