Të bësh aktivitet fizik në ditë të nxehta nuk është e lehtë. Pikërisht për këtë arsye, futbollistëve në Kupën e Botës 2026 në SHBA, Kanada dhe Meksikë do t’u jepet hidratim shtesë, një masë e debatueshme që ndalon lojën për 22 minuta në secilën pjesë. Ndërkohë, me temperatura rekord që pritet të sjellë kjo verë për shkak të modelit të fuqishëm të motit El Niño, ushtrimet pritet të bëhen edhe më të vështira.

Sforcimi gjatë vrapit apo një ndeshjeje futbolli në kushte ekstreme të nxehtësisë nuk është vetëm i pakëndshëm, por mund të shndërrohet edhe në rrezik serioz, duke rritur mundësinë e goditjes nga nxehtësia.

“Ecja, çiklizmi, ushtrimet në natyrë dhe madje edhe rutinat e përditshme si të shkuarit në këmbë bëhen më të vështira fizikisht dhe më pak të rehatshme kur temperaturat janë të larta”, thotë Christian García-Witulski, një epidemiolog i stilit të jetesës mjedisore në Universitetin Katolik Papnor të Argjentinës, shkruan BBC, transmeton Klankosova.tv.

Nëse sa herë që jashtë është shumë vapë e ulim aktivitetin fizik, kjo mund të ndikojë negativisht në shëndetin tonë në planin afatgjatë.

Në një studim të ri, García-Witulski dhe bashkëpunëtorët e tij kanë paralajmëruar se rritja e temperaturave si pasojë e ndryshimeve klimatike mund t’i bëjë njerëzit të lëvizin më pak për shkak të vapës dhe, si rrjedhojë, deri në vitin 2050 mund të çojë në rreth 470,000 deri në 700,000 vdekje të parakohshme çdo vit.

Pse lodhja vjen më shpejt kur bën vapë

Gjatë ushtrimeve, muskujt tkurren dhe prodhojnë nxehtësi. Si reagim, organizmi përpiqet të ftohet përmes djersitjes dhe duke orientuar gjakun drejt lëkurës.

Por kjo sjell një balancë të vështirë, sepse i njëjti gjak u nevojitet edhe muskujve për furnizim me oksigjen, shpjegon Ollie Jay nga Universiteti i Sidneit. “Lëkura juaj në thelb po i vjedh gjakun muskujve, kështu që nuk mund t’u jepni atyre aq shumë oksigjen.”

Në temperatura të larta, kjo gjendje mund të shkaktojë lodhje shumë më shpejt, pasi trupi përpiqet njëkohësisht të furnizojë muskujt me oksigjen dhe të përballojë nevojën për ftohje. Kjo i shton ngarkesë edhe zemrës.

Atëherë, si mund ta ruani shëndetin afatgjatë dhe njëkohësisht të mbeteni aktivë kur temperaturat janë të larta? Studiuesit sugjerojnë disa mënyra që mund të ndihmojnë për të qëndruar më të freskët pa ndërprerë lëvizjen.

Ushtrohuni në orët më të freskëta

Ndryshimi më i dobishëm për shumicën e njerëzve është që aktiviteti fizik të bëhet kur temperaturat janë më të ulëta, si në mëngjes herët ose në mbrëmje, nëse kjo është e mundur.

Po ashtu, është më mirë të zgjidhni një orar kur vendi ku ushtroni është në hije dhe jo drejtpërdrejt nën diell. “Ky ndryshim mund të jetë deri në 12-15°C (22-27°F) më i lartë se temperatura e ajrit në hije”, thotë Ollie Jay, drejtor i Qendrës së Kërkimeve për Nxehtësinë dhe Shëndetin në Universitetin e Sidneit, transmeton Klankosova.tv.

Mbani parasysh lagështinë

Jo vetëm temperatura, por edhe lagështia luan rol të rëndësishëm. Trupi e humbet nxehtësinë kryesisht përmes avullimit të djersës nga lëkura, proces që ndihmon në uljen e temperaturës trupore. Kur ajri është i lagësht, ky mekanizëm bëhet më pak efikas, sepse avullimi pengohet.

“Ka më shumë lagështi në ajër dhe për këtë arsye forca lëvizëse [e avullimit] është e zbehtë”, thotë Jay.

Edhe era ka ndikim, ndaj ushtrimet në ambiente të mbyllura me pak qarkullim ajri e rrisin rrezikun nga stresi i nxehtësisë.

Shkurtoni kohën ose ulni ritmin

Në ditët kur nuk arrini t’i shmangni temperaturat e larta, mund të zgjidhni seanca më të shkurtra ushtrimesh dhe të bëni më shumë ndërprerje.

“Ndonjëherë një shëtitje më e shkurtër në mëngjes, ose një lëvizje e lehtë brenda, është më e sigurt dhe më realiste sesa të përpiqesh t’i përmbahesh ngurtazi të njëjtës rutinë”, thotë García-Witulski. “Kushtet më të nxehta krijojnë më shumë tendosje termike. Njerëzit lodhen më lehtë, djersiten më shumë, mund të ndihen të marramendur ose në siklet, shpesh flenë më keq dhe lëvizja e përditshme thjesht bëhet më pak tërheqëse dhe, në disa raste, më pak e sigurt.”

Ulje e temperaturës së trupit para aktivitetit ju jep më shumë rezervë përpara se nxehtësia të arrijë nivele të rrezikshme.

Rebecca Stearns, kineziologe në Institutin Korey Stringer në Universitetin e Connecticut-it, këshillon që gjatë pushimeve nga ushtrimet të kërkohet një vend më i freskët sa herë që kjo është e mundur. “Nëse mund të hyni në një mjedis me ajër të kondicionuar, ose edhe thjesht të bëni hije me ujë të ftohtë dhe një ventilator, merrni kohë që të filloni të freskoheni”, thotë ajo.

(Për ata që duan të kontrollojnë rrezikun e mundshëm të stresit nga nxehtësia, Jay dhe kolegët e tij në Universitetin e Sidneit kanë zhvilluar një mjet falas për ngrohje që mbulon mbi 40 sporte, i cili mbështetet në të dhënat lokale të motit.)

Ftohuni në mënyrë më të zgjuar

Kur synoni të ulni temperaturën e trupit, përdorimi i një pakoje akulli mund të duket zgjidhje e shpejtë. Megjithatë, Stearns thotë se edhe pse ajo jep ndjesi të ftohtë mbi lëkurë, efekti i saj real është i kufizuar, sepse zakonisht mbulon vetëm një sipërfaqe të vogël të trupit.

Një alternativë më efikase mund të jetë ftohja me zhytje, ku pjesë të trupit si duart dhe parakrahët futen në ujë të ftohtë. Si mundësi tjetër, mund të hidhni ujë mbi trup.

“Nëse merrni ujë dhe e aplikoni në sipërfaqen e lëkurës, dhe më pas ai ujë avullohet, kjo në fakt bën punën e djersitjes pa pasur nevojë të djersiteni”, thotë Jay. Kjo nënkupton se trupi mund të dërgojë më shumë gjak te muskujt për furnizim me oksigjen.

Sipas Stearns, edhe një peshqir i ftohtë dhe i lagur, i kaluar shpesh mbi krahë, këmbë dhe bust, ndihmon në freskim.

Freskohuni para se të nisni ushtrimet

Edhe ftohja paraprake përpara daljes në vapë rezulton e dobishme. Studimet tregojnë se nëse temperatura e trupit ulet para ushtrimeve, krijohet një rezervë më e madhe përpara se nxehtësia të bëhet e rrezikshme. “Një ulje e lehtë e temperaturës së trupit përpara se të hyni në vapë do t’ju japë një kohë më të gjatë përpara se të bëhet e rrezikshme”, thotë Stearns.

Kjo mund të arrihet edhe duke pirë ujë me akull, i cili sipas gjetjeve ndihmon në freskimin e trupit dhe në përmirësimin e performancës fizike.

Jepini kohë trupit të përshtatet

Nëse e rritni gradualisht sasinë e ushtrimeve në mot të nxehtë, organizmi fillon të mësohet me këto kushte, një proces i njohur si aklimatizim ndaj nxehtësisë.

Në përgjithësi, sipas Stearns, pas shtatë deri në 14 ditësh aktiviteti të rregullt në vapë, temperatura bazë e trupit në qetësi ulet, niveli i djersitjes rritet dhe shtohet vëllimi i plazmës së gjakut. “Keni këtë kërkesë të madhe për rrjedhjen e gjakut. Dhe gjaku është në fund të fundit ai që do të jetë në gjendje të furnizojë dhe mbështesë të gjitha këto funksione fiziologjike në vapë”, thotë ajo.

Ajo shton se kjo përshtatje ndihmon trupin të reagojë më mirë, duke përmirësuar performancën dhe duke ulur rrezikun nga stresi i nxehtësisë.

Megjithatë, Jay thekson se ky efekt është “kalimtar”. “Nëse nuk e përdorni, do ta humbisni… Nëse nuk e ekspozoni veten ndaj nxehtësisë, atëherë ato përshtatje që keni përgatitur do të zhduken.”

Dijeni kur duhet të ndaloni

Edhe pse rastet fatale nga ushtrimet në temperatura të larta mbeten relativisht të rralla, lodhja nga nxehtësia po shfaqet gjithnjë e më shpesh.

Po ashtu, të qenit shumë i stërvitur nuk do të thotë domosdoshmërisht se jeni i mbrojtur nga lodhja e shkaktuar nga vapa.

Sipas Stearns, atletët elitarë mund të përballen me rrezik më të lartë për goditje nga nxehtësia sesa ata që ushtrohen në mënyrë rekreative, sepse janë mësuar ta shtyjnë veten “përtej kufijve të tyre biologjikë”. Kjo është e rrezikshme, pasi intensiteti i ushtrimit është faktori kryesor që rrit temperaturën e brendshme të trupit.

Për këtë arsye, ajo këshillon që “të dëgjosh trupin tënd dhe të tërhiqesh qëllimisht nga ritmi është linja jote kryesore e mbrojtjes”.

Nëse përshtatemi, e rregullojmë ritmin dhe ushtrohemi herët, mund të mbetemi aktivë edhe kur temperaturat ngjiten. Megjithatë, sëmundjet që lidhen me nxehtësinë mbeten rrezik, ndaj duhet të keni kujdes për shenja si marramendje, të përziera, lodhje dhe palpitacione. Nëse shfaqet ndonjë prej tyre, ndaloni menjëherë dhe filloni të freskoheni.

The post Si të qëndroni aktiv pa rrezik gjatë temperaturave të larta appeared first on Albeu.com.

Shpesh, partneri kthehet në një nga njerëzit më të rëndësishëm në jetën tuaj, në një shok të afërt me të cilin ndani çaste të veçanta, ndjenja dhe eksperienca të paharrueshme.

Takimet romantike, mbrëmjet në festa dhe puthjet janë pjesë e natyrshme e kësaj afërsie. Por, krahas anës së bukur të lidhjes, duhet pasur parasysh edhe fakti se kontakti fizik mund të shoqërohet me disa rreziqe për shëndetin.

Herpesi

I njohur ndryshe edhe si “ethe”, herpesi shfaqet me flluska të vogla pranë buzëve ose brenda gojës. Shkaktari është virusi herpes simplex, i cili mund të kalohet lehtësisht nga një person te tjetri përmes puthjes.

Mononukleoza

Kjo sëmundje përmendet shpesh si “sëmundja e puthjes”, sepse përhapja e saj ndodh kryesisht nëpërmjet pështymës. Shenjat më të zakonshme janë lodhja e madhe, temperatura, dhimbja e fytit dhe fryrja e gjëndrave limfatike.

Sëmundja e duarve, këmbëve dhe gojës

Bëhet fjalë për një sëmundje virale tepër ngjitëse, e cila mund të transmetohet edhe nga kontakti i ngushtë. Ajo shoqërohet me simptoma të ngjashme me gripin, si edhe me puçrra ose plagë në gojë, në duar dhe në këmbë. /eo

The post Puthjet mund të bartin rreziqe: sëmundjet që transmetohen në këtë mënyrë appeared first on Albeu.com.

Për të zëvendësuar dëshirën për të ëmbël me një mundësi më të shëndetshme, frutat shihen si alternativë e mirë. Edhe pse përmbajnë sheqer, ato nuk konsiderohen inflamatore falë pranisë së fibrave dhe antioksidantëve. Në këtë kuadër shtrohet pyetja se çfarë roli kanë bananet, një nga frutat më të përhapura në botë.

Ndonëse bananet nuk përfshihen në mënyrë të veçantë në dietën MIND, një regjim ushqimor i krijuar për të ulur rrezikun e demencës, dietologë të licencuar që merren me shëndetin kognitiv nënvizojnë se ato përmbajnë disa lëndë ushqyese të vlefshme për trurin, transmeton Klankosova.tv.

Fibra dhe lidhja mes zorrëve e trurit

Një nga përbërësit kryesorë është fibra. “Ndërsa e dimë që fibra ndihmon tretjen, shumë njerëz nuk e kuptojnë se është gjithashtu thelbësore për shëndetin e trurit”, thotë Laura M. Ali, një nutricioniste kulinare dhe autore e “MIND Diet for Tëo”, për Parade.

Sipas saj, zorra dhe truri komunikojnë përmes të ashtuquajturit bosht zorrë-tru. “Ky sistem komunikimi ndihmon në rregullimin e humorit, kujtesës dhe përqendrimit tonë”, thotë Ali. Ajo shton se ushqimet që i bëjnë mirë zorrëve, si bananet, kanë ndikim pozitiv edhe për trurin.

Bananet pak të papjekura vlerësohen më shumë

Dietologia e regjistruar Maggie Moon, autore e bestsellerit “The MIND Diet”, veçon bananet pak të papjekura si veçanërisht të dobishme. Sipas saj, ato janë të pasura me prebiotikë, të cilët ndihmojnë në uljen e inflamacionit në tru dhe në përmirësimin e funksionit njohës. Krahas fibrave, bananet ofrojnë edhe antioksidantë.

“Bananet përmbajnë vitaminë C dhe karotenoide, komponime që u japin atyre ngjyrën e tyre të verdhë dhe zvogëlojnë oksidimin dhe inflamacionin në tru. Këta antioksidantë mbrojnë qelizat e trurit tonë nga dëmtimi. Ato veprojnë si një shtresë mbrojtëse, ngjashëm me mënyrën se si boja mbron një gardh hekuri nga ndryshku”, shpjegon Ali me gjallëri.

Roli i vitaminës B6 dhe magnezit

Mes përbërësve të tjerë të rëndësishëm që gjenden te bananet janë vitaminat B dhe magnezi. Ali thekson se vitaminat B ndihmojnë trurin me energji dhe mbështesin neurotransmetuesit, pra lajmëtarët që çojnë sinjale nga truri drejt pjesëve të tjera të trupit.

Moon shton, “Bananet janë të pasura me vitaminë B6, e cila na duhet për të prodhuar neurotransmetues që rregullojnë humorin, kujtesën dhe funksionin njohës. Në lidhje me folatin dhe vitaminën B12, ajo gjithashtu ul nivelet e aminoacidit toksik homocisteinë.” Për magnezin, Ali thotë se ai, së bashku me kaliumin, ndihmon në uljen e inflamacionit në tru.

Efekti i tyre shfaqet në afat të gjatë

Edhe pse bananet përmbajnë shumë lëndë ushqyese që mbështesin funksionimin e trurit, ngrënia e tyre e rregullt nuk pritet të sjellë menjëherë një ndryshim të dukshëm në humor apo përqendrim. Përfitimi i tyre zhvillohet gradualisht. Në plan afatgjatë, këto lëndë ushqyese mund të ndihmojnë në pakësimin e inflamacionit në tru, duke ulur kështu rrezikun për demencë dhe çrregullime të tjera neurodegjenerative.

Këtë e mbështet edhe një përmbledhje shkencore e vitit 2022, e botuar në revistën Food, ku u konstatua se komponimet bioaktive të bananeve reduktonin inflamacionin në tru në disa studime të kryera te kafshët.

Një tjetër studim, i publikuar në revistën Alzheimer’s & Dementia, tregoi se prebiotikët e bananeve ulën inflamacionin e trurit te minjtë. Pikërisht për këtë arsye Moon rekomandon konsumimin e bananeve pak të papjekura. Megjithatë, të dy dietologët theksojnë se duhen studime më të gjera te njerëzit për të përcaktuar më saktë ndikimin e bananeve në tru, edhe pse rezultatet e deritanishme konsiderohen premtuese.

Një shtesë e lehtë në dietën e përditshme

“Banania nuk është ushqimi i parë që do të mendoja për shëndetin e trurit, por kur bëhet fjalë për frutat dhe perimet, rregulli i përgjithshëm është ‘sa më shumë aq më mirë’”, thotë Moon, duke shtuar se përfshirja e bananeve në dietën tuaj është një veprim me rrezik të ulët.

Edhe pse bananet nuk kanë aq shumë antioksidantë sa manaferrat, të cilat konsiderohen yjet e dietës MIND, ato sërish përmbajnë disa lëndë ushqyese që luftojnë neuroinflamacionin. Për këtë arsye, shtimi i një bananeje në vaktin e mëngjesit duket si një zgjedhje e mençur dhe e thjeshtë.

The post Si ndikon ngrënia e bananeve në shëndetin e trurit? appeared first on Albeu.com.

Sipas një studimi të ri, të rriturit e shëndetshëm që konsumuan dy vezë çdo ditë për pesë javë, në të vërtetë shfaqën përmirësim të niveleve të kolesterolit.

Në kërkimin e publikuar në The American Journal of Clinical Nutrition, u vu re se yndyra e ngopur lidhet me rritje të LDL-së, e njohur si kolesteroli “i keq”, ndërsa kolesteroli që vjen nga vezët nuk tregoi të njëjtin ndikim.

Personat që përfshinë në regjimin e tyre ushqimor dy vezë në ditë dhe ndoqën një dietë të ulët në yndyrë të ngopur, rezultuan me nivele më të ulëta të kolesterolit LDL në krahasim me ata që ishin në dietën e kontrollit. “Për pjesën më të madhe të dy dekadave të fundit, ne kemi qenë mjaft të sigurt se yndyra e ngopur, shumë më tepër sesa kolesteroli dietik, rrit nivelet e LDL-së” tha kardiologu Sean Heffron, transmeton Klankosova.tv

Çfarë nxori në pah studimi?

Në këtë studim morën pjesë 61 të rritur të shëndetshëm, të cilët ndoqën tre regjime të ndryshme ushqimore nga pesë javë secili. Një grup konsumoi një dietë me shumë kolesterol dhe yndyra të ngopura, një grup tjetër hëngri dy vezë në ditë në kuadër të një diete me pak yndyrë të ngopur, ndërsa grupi i tretë ndoqi një dietë pa vezë, por me përmbajtje më të lartë të yndyrave të ngopura. Deri në përfundim të studimit, 48 pjesëmarrës kishin kaluar me sukses të tre ciklet dietike.

Të dhënat përfundimtare treguan se rritja e kolesterolit LDL lidhej me yndyrën e ngopur, ndërsa kolesteroli dietik nuk prodhoi të njëjtin rezultat. Dieta që përfshinte vezë e uli LDL-në me rreth 0.15 mmol/L në krahasim me dietën e kontrollit.

“Kjo sugjeron se është yndyra e ngopur, jo kolesteroli dietik, që rrit nivelet e LDL-së,” thotë studiuesi Dr. Jon Buckley, duke shtuar: “Ne u habitëm pak nga sa i qartë ishte efekti.”

Kolesteroli që qarkullon në gjak nuk është i barabartë me kolesterolin që merret përmes ushqimit. Shumica e tij prodhohet nga mëlçia, ndërsa konsumimi më i lartë i yndyrnave të ngopura mund të shtojë prodhimin e kolesterolit dhe njëkohësisht të vështirësojë largimin e LDL-së nga qarkullimi i gjakut. “Kolesteroli dietik nuk është më ai i keqi që ishte dikur,” vëren dietologia e regjistruar Melissa Mroz-Planells.

Megjithatë, personat që tashmë kanë kolesterol të lartë, që kanë histori familjare të hiperkolesterolemisë ose që vuajnë nga gjendje të caktuara mjekësore, duhet të tregojnë më shumë kujdes me konsumimin e vezëve. Kardiologu Dr. Michael Miller nënvizon se gjetjet e këtij studimi nuk mund të zbatohen automatikisht për të gjithë njerëzit me kolesterol të lartë.

The post Studimi i fundit: vezët mund të përmirësojnë kolesterolin, ndërsa rreziku lidhet më shumë me yndyrën e ngopur appeared first on Albeu.com.

Sipas studiuesve, për herë të parë komponenti kryesor i një vaksine është konceptuar tërësisht nga inteligjenca artificiale dhe më pas është vënë në provë tek njerëzit, raporton BBC, transmeton Klankosova.tv.

Qëllimi i kësaj vaksine është të ofrojë mbrojtje jo vetëm ndaj varianteve të njohura të Covid-19, por edhe kundër koronavirusëve të tjerë që aktualisht qarkullojnë tek kafshët dhe që në të ardhmen mund të transmetohen tek njerëzit.

Studiuesit theksojnë se vaksinat tradicionale shpesh nuk arrijnë të ecin me të njëjtin ritëm si mutacionet e viruseve, çka i detyron ato të përditësohen vazhdimisht. Për këtë arsye, ekipi kërkimor është përqendruar në ndërtimin e vaksinave që mund të parashikojnë dhe të neutralizojnë rreziqet e ardhshme për shëndetin.

Për ta zhvilluar këtë vaksinë, u përdorën të dhëna gjenetike nga një numër i madh koronavirusësh, të zbuluar përmes programeve të monitorimit global.

Më pas, këto të dhëna u përpunuan nga inteligjenca artificiale, e cila ndërtoi një “super-antigjen” të aftë të stërvitë sistemin imunitar për të dalluar dhe luftuar një familje të tërë virusesh, edhe nëse shfaqen mutacione të reja.

Faza e parë e testimeve është kryer tek 39 persona dhe është përqendruar në verifikimin e sigurisë së vaksinës.

Ndërkohë, një studim i dytë me rreth 200 pjesëmarrës pritet të sjellë më shumë informacion lidhur me efektivitetin e saj në forcimin e sistemit imunitar.

Megjithëse gjetjet e para tregojnë një reagim imunitar të moderuar, kjo arritje është pritur me optimizëm nga komuniteti shkencor.

Profesori Saul Faust nga Universiteti i Southamptonit është shprehur se teknologjia e mbështetur në inteligjencën artificiale mbart potencial të madh për krijimin e vaksinave kundër pandemive të ardhshme.

Paralelisht, studiuesit po zhvillojnë punë edhe për vaksina universale kundër gripit sezonal, gripit të shpendëve H5N1 dhe sëmundjeve të rrezikshme virale, si Ebola.

Sipas ekspertëve, inteligjenca artificiale mund të kthehet në një nga mjetet më të rëndësishme të kërkimit mjekësor, duke e përshpejtuar ndjeshëm procesin e zhvillimit të vaksinave dhe duke kontribuar në shpëtimin e miliona jetëve në të ardhmen.

Zyrtarë britanikë dhe drejtues institucionesh shkencore e kanë vlerësuar këtë projekt si një sukses të madh të shkencës moderne, duke nënvizuar se rezultatet pozitive të fazës së parë mund të çelin rrugën për një epokë të re në përballjen me sëmundjet infektive.

The post Inteligjenca artificiale hap një kapitull të ri në mjekësi me vaksinën që synon të ndalë pandemitë e së ardhmes appeared first on Albeu.com.